Trục lợi nhà ở xã hội: thu chênh 80 tỷ, bán 'suất ngoại giao' và cách người mua tự bảo vệ

Tình trạng trục lợi nhà ở xã hội đang diễn biến ngày càng tinh vi, từ việc thu tiền chênh ngoài hợp đồng, làm giả giấy tờ cho tới rao bán cái gọi là "suất ngoại giao". Hệ quả là người thu nhập thấp — nhóm chính sách hướng tới — lại đứng trước rủi ro mất cả tiền lẫn cơ hội an cư.

Những chiêu trò trục lợi nhà ở xã hội đang diễn ra thế nào?

Thời gian qua, cơ quan chức năng tại nhiều địa phương đã phát hiện và xử lý một loạt vụ việc với thủ đoạn khác nhau:

Điểm chung của các vụ việc là lợi dụng tâm lý nóng lòng có chỗ ở để dựng nên lời hứa "suất nội bộ", "suất ngoại giao" — những khái niệm không tồn tại trong quy trình xét duyệt hợp pháp.

Vì sao lỗ hổng chính sách vẫn còn đất sống?

Theo luật sư Ngô Trọng Nghĩa (Đoàn Luật sư TP Hà Nội), các hành vi này không còn đơn lẻ mà đã thành "kịch bản lách luật" có quy mô, phơi bày hai điểm yếu:

• Khâu xác nhận điều kiện: thu nhập và tình trạng nhà ở vẫn dựa nhiều vào giấy xác nhận của địa phương hay doanh nghiệp, trong khi dữ liệu chưa liên thông nên giấy tờ giả dễ lọt lưới.
• Khâu hậu kiểm: nhiều dự án sau khi bán gần như buông lỏng giám sát đối tượng ở thực, mở đường cho mua hộ, đầu cơ và chuyển nhượng trái phép.

Luật sư Hoàng Hà (Đoàn Luật sư TP HCM) nhấn mạnh: mỗi căn hộ rơi vào tay người không đủ điều kiện là một người xứng đáng bị tước mất cơ hội an cư. Để vá lỗ hổng, các chuyên gia đề xuất đối chiếu dữ liệu nhà đất và thu nhập đúng thẩm quyền, công khai quy trình xét duyệt cùng toàn bộ khoản tiền người mua phải nộp, và siết hậu kiểm với các giao dịch cho thuê, sang nhượng sai mục đích.

Người mua nhà ở xã hội cần tránh gì để không mất trắng?

Rủi ro lớn nhất thuộc về người mua bằng hồ sơ không hợp lệ: khi vụ án bị khởi tố, họ có thể vừa mất khoản tiền chênh vừa bị thu hồi căn nhà. Vì vậy, vài nguyên tắc nên thuộc nằm lòng:

• Chỉ làm việc trực tiếp với chủ đầu tư và cơ quan quản lý, kiểm tra kỹ điều kiện mua trước khi đặt bút.
• Không giao tiền cho bất kỳ ai tự nhận nắm "suất ngoại giao" hoặc bảo đảm chắc chắn trúng.
• Yêu cầu mọi khoản nộp và quyền lợi phải có chứng từ hợp pháp, rõ ràng.

Bạn đọc có thể tham khảo thêm các bài về chính sách và pháp lý nhà ở để cập nhật quy định mới nhất.

Góc nhìn OpenHouse

Chữ "chênh" và "ngoại giao" nên được xem là tín hiệu cảnh báo, không phải cơ hội. Một suất nhà ở xã hội hợp lệ không bao giờ đi kèm khoản tiền mặt trả ngoài hợp đồng hay lời cam kết trúng tuyệt đối. Với người thu nhập thấp, kiên nhẫn theo đúng quy trình công khai vẫn an toàn hơn nhiều so với đi đường tắt — bởi căn nhà mua bằng hồ sơ gian dối có thể bị thu hồi bất cứ lúc nào.